Cyprian Kamil Norwid, BENVENUTO CELLINI POWRACAJĄCY Z KOLOSEUM, 1855

19,3 x 15,2cm - piórko, sepia, papier

piórko, sepia, papier, 19,3 × 15,2 cm (w świetle passe-partout)

sygn. po lewej: NORWID 1855

poniżej wzdłuż krawędzi dedykacja: Kochanemu przyjacielowi F. Mycielskiemu | na pamiątkę Teofil Lenartowicz | 6 lutego 1856, u góry napis: Ma queste cose del’amore sono Vanita e pazzie

 

Obraz wystawiany, wzmiankowany i reprodukowany:

– Katalog wystawy obrazów dawnych malarzy, TPSP, Kraków 1909, poz. 37;

– Z. Przesmycki, Cypriana Norwida Pisma Zebrane, t. A, Warszawa-Kraków 1911, ilustracja po s. 80 (wklejka), objaśnienia s. 1078-1079;

– Fotografia rysunku pochodząca ze zbiorów Z. Przesmyckiego, Biblioteka Narodowa, nr inw. F.137;

– J. Gomulicki, Cyprian Norwid: przewodnik po życiu i twórczości, Warszawa 1976, s. 312-315 (poz. 165), reprodukowany s. 162-164;

– Cyprian Kamil Norwid Pisma wszystkie, t. 11, Aneksy, opr. J. Gomulicki, Warszawa 1976, s. 352-353;

– Jaki Norwid? Poznańskie studia polonistyczne. Seria literacka IV (XXIV), Poznań 1997, il. 7;

– J. Polanowska, Cyprian Norwid, w: Słownik artystów polskich i obcych w Polsce działających (...), Tom 6, Instytut Sztuki PAN, Warszawa 1998, s. 142;

– Z. Trojanowiczowa, Z. Dambek, przy współudz. J. Czarnomorskiej, Kalendarz życia i twórczości Cypriana Norwida, t. I, Poznań 2007, s. 598;

– E. Chlebowska, „Proszę przyjąć tak jak jest“ – Norwid plastyk w sztambuchu, w: Norwid-artysta. W 125. rocznicę śmierci poety, red. K. Trybusia, W. Ratajczaka, Z. Dambek, Poznań 2008, s. 206;

– Z. Dambek, Fragment nieznanego listu Norwida z 1857 roku. Wokół Norwidowskiego tłumaczenia Capitolo fatto in prigione e lode di detta prigione Benvenuta Celliniego, w: Strona Norwida. Studia i szkice ofiarowane profesorowi Stefanowi Sawickiemu, red. P. Chlebowski, Wł. Toruń, E. Żwirkowska, E. Chlebowska, Lublin 2008, s. 70;

– A. Melbechowska-Luty, Sztukmistrz: twórczość artystyczna i myśl o sztuce Cypriana Norwida, Warszawa 2001, s. 41, 366.

– E. Chlebowska, Cyprian Norwid: katalog prac plastycznych, T. VII, Lublin 2023, s. 130-131, il.

 

Benvenuto Cellini opisuje w swych pamiętnikach, jak korzystając z usług sycylijskiego księdza-nekromanty brał udział w „seansach“ wywoływania nieczystej siły w Koloseum. Chciał bowiem przy pomocy demonów znów spotkać Sycylijkę Angelikę. W pierwszym seansie, który trwał 1,5 godziny, wzięli udział: przyjaciel Celliniego, Vincenzio Romoli oraz zaproszony przez księdza adept czarnej magii z Pistoi. Koloseum wypełniły diabły, lecz nekromanta poinformował Celliniego, że jego życzenie zostanie spełnione dopiero po kolejnym seansie, na którym powinien być obecny niewinny chłopiec. Cellini wybrał 12-letniego czeladnika, zabrał też ze sobą ponownie Romolego oraz wspólnego znajomego – Agnolino Gaddi. W trakcie drugiego seansu nekromanta powiedział, że życzenie Celliniego spełni się w ciągu miesiąca. Podczas seansu chłopiec widział zarówno diabły, jak i nieboszczyków. Podczas drogi powrotnej twierdził także, że idą przed nimi dwa diabły, stąd też wszyscy starali się być blisko siebie, zwłaszcza chłopiec, który znajdował się pomiędzy nekromantą, którego trzymał za szatę i Cellinim, którego trzymał za płaszcz. Nekromanta zaś znów próbował namówić Celliniego do wzięcia udziału w kolejnym obrzędzie. Tym razem miała to być ceremonia poświęcenia księgi, dzięki której Cellini miałby stać się jednym z najbogatszych ludzi na świecie; wywołane za jej pomocą złe duchy, pokazałyby ukryte w ziemi skarby. Sprawy miłosne są marnością i szaleństwem, które nie mają żadnego znaczenia – starał się przekonać Celliniego do porzucenia myśli o Sycylijce i namówić go do poszukiwań bogactwa.

Tytuł rysunku, napisany ręką poety, jest niedokładnym cytatem z pamiętników Celliniego (Vita di Benvenuto Cellini scritta de lui medesimo, Firenze 1846, ks. 1, r. 13): Il negromante diceva (...), che queste cose d’amore si erano vanita e pazzie, le quali non rilevavano nulla. (Nekromanta powiedział (...), że sprawy miłosne są marnością i szaleństwem, które nie mają żadnego znaczenia).

Rysunek powstał w czasie, kiedy Norwid przekładał znany utwór Celliniego Capitolo fatto in prigione. Zarówno obraz, jak i rękopis autor ofiarował Teofilowi Lenartowiczowi, którego spotykał w Paryżu w 1855 r. Lenartowicz podarował zaś manuskrypt Edmundowi Bojanowskiemu (za pośrednictwem księdza A. Prusinowskiego), a rysunek – Franciszkowi Mycielskiemu (1832-1901). Ten zaś przekazał go synowi, Jerzemu (1856-1928).

Cyprian Kamil Norwid (Laskowo-Głuchy k. Wyszkowa 1821 - Paryż 1883) – poeta, dramaturg, teoretyk
sztuki, malarz, rysownik i rzeźbiarz. Uczył się w gimnazjach warszawskich, a następnie w latach 1837-1839 w prywatnej szkole
malarstwa i rysunku Aleksandra Kokulara oraz (do 1842) w pracowni Jana K. Minasowicza. Równocześnie podejmował pierwsze próby
literackie. W 1842 wyjechał do Monachium, a później Wenecji i Florencji, tam kształcił się jeszcze w zakresie malarstwa i
rzeźby. Później przebywał w Rzymie, Berlinie, Brukseli, Paryżu, W 1852 wyjechał na dłużej do Nowego Jorku. Do Europy wrócił w
1854, najpierw do Londynu, a stamtąd do Paryża, gdzie spędził resztę życia. Od 1877 mieszkał w Zakładzie św. Kazimierza w
Ivry, przedmieściu Paryża. Tam też zmarł. Mało znaną poezję i twórczość literacką Norwida, trudną i dość hermetyczną,
„odkryto” dopiero w okresie Młodej Polski, za sprawą Zenona Przesmyckiego. Jego twórczość plastyczną - rysunki, akwarele,
obrazy olejne, prace graficzne – cechuje wielość wątków tematycznych - sceny biblijne, sceny z Nowego Testamentu, kompozycje
historyczne i alegoryczne, portrety, ilustracje do własnych utworów literackich, projekty nagrobków, a także sceny rodzajowe, często o
groteskowej, ironicznej wymowie. Prace artysty znajdują się, m.in. w zbiorach polskich Bibliotek (m.in. BUW, Kórnik, Biblioteka
Narodowa, Biblioteka PAN w Krakowie, Ossolineum, Biblioteka Polska w Paryżu) i Muzeów (m.in. MNW, MNK, NNP).